Izba Cywilna Sądu Najwyższego rozstrzygnie rozbieżności prawne dotyczące kredytów frankowych

29 stycznia 2021 r. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego  zwrócił się o rozstrzygnięcie przez pełny skład Izby Cywilnej rozbieżności w wykładni przepisów prawa mających zastosowanie w sprawach związanych z kredytami indeksowanym i denominowanymi kursem waluty obcej.

Przedmiotem rozstrzygnięcia będą następujące pytania prawne:

  1. Czy w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie wiąże konsumenta, możliwe jest przyjęcie, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów?

W razie odpowiedzi przeczącej na powyższe pytanie:

  1. Czy w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego do takiej waluty umowa może wiązać strony w pozostałym zakresie?
  2. Czy w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu denominowanego w walucie obcej umowa ta może wiązać strony w pozostałym zakresie?

Niezależnie od treści odpowiedzi na pytania 1-3:

  1. Czy w przypadku nieważności lub bezskuteczności umowy kredytowej, w wykonaniu której bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają odrębne roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron, czy też powstaje jedynie jedno roszczenie, równe różnicy spełnionych świadczeń, na rzecz tej strony, której łączne świadczenie miało wyższą wysokość?
  2. Czy w przypadku nieważności lub bezskuteczności umowy kredytowej z powodu niedozwolonego charakteru niektórych jej postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się od chwili ich wypłaty?
  3. Czy, jeżeli w przypadku nieważności lub bezskuteczności umowy kredytowej którejkolwiek ze stron przysługuje roszczenie o zwrot świadczenia spełnionego w wykonaniu takiej umowy, strona ta może również żądać wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych przez drugą stronę?

Odpowiedzi na zadane pytania prawne będą miały istotne znaczenie dla praktyki orzeczniczej sądów rozstrzygających spory kredytobiorców z bankami. Kwestia możliwości zastąpienia niedozwolonych postanowień umownych innymi regulacjami dotyczącymi kursu waluty obcej (w tym kursu średniego NBP) wzbudza dalej kontrowersje, choć w świetle orzecznictwa TSUE nie powinno być miejsca na tego typu rozwiązania w sytuacji braku przepisów dyspozytywnych odnoszących się do danej kwestii. Sąd Najwyższy rozstrzygnie jednoznacznie, czy w przypadku wyeliminowania klauzuli indeksacyjnej i niemożliwości wprowadzenia innego kursu waluty, umowa powinna w każdym przypadku podlegać unieważnieniu.

W pytaniach Pierwszego Prezesa SN pojawia się również kwestia wzajemnego rozliczenia pomiędzy stronami w przypadku stwierdzenia nieważności umowy. Pytanie nr 4 odnosi się bowiem do często pojawiających się wątpliwości co do zastosowania teorii dwu kondykcji lub teorii salda w odniesieniu do bezpodstawnego wzbogacenia przy odpadnięciu podstawy umownej do świadczenia obu stron. Z punktu widzenia interesów kredytobiorców istotne znaczenie ma również pytanie dotyczące możliwości dochodzenia przez banki wynagrodzenia za korzystanie z kapitału oraz okresu przedawnienia roszczenia o zwrot wypłaconych na podstawie nieważnej umowy kwot.

Termin posiedzenia pełnego składu Izby Cywilnej SN został wyznaczony na 25 marca 2021 r. Sędzią Sprawozdawcą została SSN Joanna Misztal-Konecka.

Pełna treść wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego dostępna jest tutaj.