7 sierpnia 2026 r. weszła w życie długo oczekiwana ustawa frankowa, czyli ustawa z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego.
Celem przyświecającym ustawodawcy było uproszczenie i przyspieszenie procedur sądowych.
Przebieg postępowania
Służyć temu ma między innymi możliwość rozpoznania przez sąd sprawy na posiedzeniu niejawnym w obu instancjach, nawet jeśli strona złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy, jak również możliwość przesłuchania świadka poza salą rozpraw w ramach posiedzenia zdalnego, nawet mimo zgłoszenia sprzeciwu. Ponadto strona może zostać przesłuchana na piśmie.
Sprawy frankowe rozpoznawane są przez sąd w składzie jednego sędziego także w drugiej instancji.
Zmiany dotyczą także sporządzania uzasadnień wyroków zapadających w sprawach frankowych w pierwszej instancji. Mogą one ograniczać się do powołania się na pozew, odpowiedź na pozew lub dalsze pisma przygotowawcze, doręczone stronie przeciwnej przed zamknięciem rozprawy oraz powołania przepisów prawa, na których sąd się oparł.
O ile w niektórych przypadkach powyższe zmiany mogą przyczynić się do szybszego rozpoznania sprawy, to należy także mieć na względzie istotne ograniczenie prawa do sądu poprzez pozbawienie frankowiczów określonych uprawnień procesowych. Uniemożliwienie przedstawienia swojego stanowiska na rozprawie czy wypowiedzenia się bezpośrednio przed sądem w charakterze strony, a także brak możliwości zapoznania się z tokiem rozumowania sądu wydającego orzeczenie mogą mieć także negatywne konsekwencje. Należy mieć względzie, że – mimo utrwalonego orzecznictwa – nie wszystkie sprawy frankowe są rozpatrywane korzystnie dla frankowiczów.
Powództwa wzajemne
Ustawa frankowa wprowadza także ułatwienia dla banków, wydłużając termin na wniesienie powództwa wzajemnego aż do zakończenia postępowania w pierwszej instancji.
Wstrzymanie obowiązku spłaty rat
Pozytywnie można ocenić automatyczne wstrzymanie obowiązku spłaty rat kredytu z chwilą doręczenia bankowi pozwu i do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Odpada bowiem konieczność rozpatrywania wniosków o zabezpieczenie i zażaleń banków, które dotychczas ciągnęło się latami. Już wszczęte postępowania umarzają się z mocy prawa, gdyż nowe regulacje dotyczą także postępowań w toku. Dodatkowo bank ma obowiązek w ciągu 2 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy poinformować odpowiednie instytucje, w tym BIK, o wstrzymaniu obowiązku spłaty rat w odniesieniu do konsumentów, których sprawy są w toku, a wpisy o niespełnieniu świadczeń mają podlegać wykreśleniu.
Odmowa przyjęcia skarg kasacyjnych banków
W odniesieniu do postępowania kasacyjnego ustawa daje Sądowi Najwyższemu uprawnienie do zmiany swojego postanowienia o przyjęciu skargi kasacyjnej banku do rozpoznania, jeżeli w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.
Czy i w jakim zakresie wprowadzone ustawą frankową zmiany przyczynią do się usprawnienia postępowań sądowych i jak bardzo będą ograniczać uprawnienia procesowe stron, okaże się w praktyce.